Pierwsze miodobranie - jak się przygotować i co zebrać z własnej pasieki

Pierwsze miodobranie w własnej pasiece to moment który pszczelarz pamięta długo. Otwarcie ula po kilku miesiącach pracy, widok ramek wypełnionych złotym miodem, zapach który unosi się z plastrów - to doświadczenie które tylko umacnia fascynację pszczelarstwem.

Ale miodobranie to też precyzyjna praca techniczna. Zły termin, nieprawidłowe sprawdzenie gotowości miodu, brak odpowiedniego sprzętu - to może oznaczać miód zbyt wilgotny który sfermentuje po kilku tygodniach lub niepotrzebny stres dla rodziny pszczelej. Ten poradnik przeprowadzi Cię przez proces krok po kroku.

Kiedy zbierać miód - terminy pożytków

Miód zbiera się po zakończeniu pożytku - okresu gdy pszczoły mają dostęp do dużych ilości nektaru z konkretnej rośliny. Główne polskie pożytki:

• Pożytek rzepakowy: Maj-początek czerwca - najwcześniejszy, miód rzepakowy który szybko krystalizuje (1-2 tygodnie)
• Pożytek akacjowy: Koniec maja - czerwiec - ceniony, jasnożółty, długo pozostaje płynny
• Pożytek lipowy: Lipiec - popularne lipa drobnolistna i szerokolistna, miód o intensywnym aromacie
• Pożytek wrzosowy: Sierpień-wrzesień - charakterystyczny miód z torfowisk i wrzosowisk, żeluje w plastrze
• Pożytek spadziowy: Czerwiec-lipiec (spady z drzew iglastych) lub lipiec-sierpień (spady liściaste)

Miodarkę uruchamiasz po zakończeniu pożytku - gdy pszczoły przestały aktywnie przynosić nektar lub gdy większość komórek plastra jest zasklepiona (pokryta woskiem).

Jak sprawdzić czy miód jest gotowy do zbioru

To kluczowy krok który wielu początkujących pszczelarzy pomija. Miód "gotowy" to miód o wilgotności poniżej 20% - przy wyższej wilgotności fermentuje w słoiku po kilku tygodniach.

Test zasklepienia (najprostszy): Gdy ponad 80% komórek plastra jest zasklepionych woskiem, miód jest gotowy. Pszczoły woskują komórki właśnie gdy miód osiągnie odpowiednią wilgotność - to ich naturalna certyfikacja gotowości.

Test "potrząsania": Trzymaj ramkę poziomo nad ulem i potrząśnij mocno. Jeśli miód wycieka z niezasklepionych komórek - wilgotność zbyt wysoka, czekaj kolejne dni. Jeśli nie wycieka mimo potrząsania - gotowy.

Refraktometr: Dokładne narzędzie (koszt 50-150 zł). Pobierasz kroplę miodu z niezasklepionych komórek na pryzmat urządzenia i mierzysz wilgotność. Poniżej 20% = gotowy, optymalnie 17-18%.

Nigdy nie zbieraj miodu gdy plastry są świeże i jasne (pszczoły dopiero co zbudowały) bez sprawdzenia - świeży plastry to często niedojrzały miód.

Przygotowanie do miodobrania - sprzęt

Lista sprzętu na miodobranie:

• Odkrywacz (nóż lub widelec) - do zdejmowania woskowego wieczka (opercula) z komórek przed wirowaniem
• Miodarka - maszynka do wirowania plastrów. Na początek wystarczy miodarka ręczna na 2-4 ramki (koszt 500-1500 zł) lub w wielu województwach dostępna w kołach pszczelarskich do wypożyczenia
• Sita i cedzaki - do oczyszczenia miodu z wosku i resztek pszczół po wirowaniu. Dwustopniowe sito (grubooczowe + drobnooczowe)
• Odstojnik - naczynie ze spustem przy dnie do klarowania miodu. Pianka i drobiny wosku unoszą się na górę przez 1-2 doby
• Słoiki - szklane, suche, czyste. Koniecznie słoiki przeznaczone do żywności - nie stare po kiszonych ogórkach czy dżemach
• Strój pszczelarski - podczas miodobrania pszczoły mogą być pobudzone i agresywne. Pełna ochrona: kombinezon, rękawice, maska

Jak zabrać ramki z ula

Pszczoły niechętnie oddają miód i trzeba je usunąć z ramek przed wyjęciem. Kilka metod:

Odmiatanie pszczół pędzelkiem: Na każdą ramkę - pszczoły z ramki do ula miękkim pędzelkiem lub gałązką trawy. Praca mozolna przy dużej pasiece, ale delikatna dla pszczół.

Odjazd pszczelny (Bellison): Specjalna przepustka między korpusem miodowym a gniazdem - pszczoły mogą wychodzić na dół ale nie wrócić na górę. Wkłada się wieczorem, rano ramki są wolne od pszczół. Dobra metoda dla miodobrań wielu uli naraz.

Osłona aromatyczna: Nieprzyjemne zapachy (propolis, olejek cytrynowy) na materiale przy ramkach odstraszają pszczoły w dół. Kontrowersyjna metoda, nie lubiana przez pszczoły.

Ramki zabrać do zamkniętego pomieszczenia (pracowni miodobraniowej) gdzie będzie można pracować bez pszczół. Pszczoły będą próbować wrócić do miodu - pracuj szybko.

Odsklepianie i wirowanie

Odsklepianie to usuwanie woskowych wieczek odsłaniając komórki z miodem. Używasz noża do miodu (podgrzewanego elektrycznie lub zanurzanego w gorącej wodzie) lub widelca do odkrywania. Widelec jest tańszy i bardziej precyzyjny dla początkujących - nóż wymaga wprawy.

Odkryte plastry układasz w miodarkę i wirujesz. Miodarka ręczna: 5-10 minut wirowania na jedną stronę, obrót ramek, kolejne 5 minut. Miodarka elektryczna robi to automatycznie. Miód spływa po ściankach miodarki na dno gdzie zbiera się do spustu.

Po wirowaniu pusty plaster wraca do ula - pszczoły go wylizują do czysta i zbudują na nim nowe komórki.

Ile miodu z pierwszego roku

Realistyczne oczekiwania dla pierwszego sezonu:

• Silna rodzina w dobrym roku pożytku: 20-40 kg miodu
• Przeciętna rodzina, pierwszy rok: 10-20 kg miodu
• Słaba rodzina, niedobry rok: 5-10 kg lub poniżej

Pamiętaj że rodzina pszczela musi zachować miód na zimę - minimum 15-20 kg dla silnej rodziny. Zabierasz nadwyżkę ponad tę rezerwę. Pszczelarz który zebrał za dużo i nie uzupełnił rodziny syropem przed zimą może stracić rodzinę przez głód.

Zapraszamy na naszą pasiekę i do kontaktu w sprawach pszczelarskich - prowadzimy pasiekę rzemieślniczą na Pomorzu i dzielimy się wiedzą z pasjonatami.